NEWSROOM

Θέματα φορολογικής κατοικίας



Η έννοια της φορολογικής κατοικίας για τα φυσικά πρόσωπα είναι ιδιαίτερα σημαντική, αφού καθορίζει σε ποια χώρα ένα πρόσωπο οφείλει να φορολογηθεί για το παγκόσμιο (συνήθως) εισόδημά του, να υποβάλει φορολογική δήλωση, κλπ.

Στην περίπτωση της χώρας μας, ο Κώδικας Φορολογίας Εισοδήματος (άρθρο 4) ορίζει ότι, ένα φυσικό πρόσωπο είναι φορολογικός κάτοικος Ελλάδας, κυρίως στις περιπτώσεις που έχει στην Ελλάδα τη μόνιμη ή κύρια κατοικία του ή τη συνήθη διαμονή του ή το κέντρο των ζωτικών του συμφερόντων, ήτοι τους προσωπικούς και οικονομικούς δεσμούς του. Επίσης, ένα φυσικό πρόσωπο που βρίσκεται στην Ελλάδα για χρονικό διάστημα που υπερβαίνει τις 183 ημέρες, αθροιστικά, στη διάρκεια οποιασδήποτε δωδεκάμηνης περιόδου, είναι φορολογικός κάτοικος Ελλάδος από την πρώτη ημέρα παρουσίας του στην Ελλάδα.

Ομοίως, οι Συμβάσεις Αποφυγής Διπλής Φορολογίας (ΣΑΔΦ), θέτουν και την σειρά των κριτηρίων, που θα πρέπει να ληφθούν υπόψη όταν δύο συμβαλλόμενα κράτη διεκδικούν το ίδιο φυσικό πρόσωπο ως φορολογικό τους κάτοικο, προκειμένου να επιλυθεί η διαφορά.

Όταν ένα φυσικό πρόσωπο θεωρηθεί, σύμφωνα με τα ανωτέρω κριτήρια, ως φορολογικός κάτοικος Ελλάδος για ένα φορολογικό έτος, θα πρέπει να αποκτήσει ΑΦΜ στην Ελλάδα, να υποβάλλει φορολογική δήλωση και να δηλώσει όλα τα εισοδήματα του, είτε προέρχονται από την Ελλάδα είτε από το εξωτερικό.

Αντίθετα ένα φυσικό πρόσωπο που δεν είναι φορολογικός κάτοικος Ελλάδος (π.χ. επειδή μετέφερε την φορολογική του κατοικία σε άλλη χώρα), φορολογείται στην χώρα μας μόνο για τα πηγής Ελλάδος εισοδήματά του (πχ. ενοίκια από ακίνητα που βρίσκονται στην Ελλάδα), υπό την επιφύλαξη των διατάξεων της οικείας ΣΑΔΦ, εφόσον υφίσταται. Επίσης, απαλλάσσεται από τα τεκμήρια απόκτησης περιουσιακών στοιχείων. Στην περίπτωση δε, που δεν έχει καθόλου πραγματικά εισοδήματα στην Ελλάδα (ούτε καν τόκους καταθέσεων), απαλλάσσεται και από τα τεκμήρια διαβίωσης (π.χ. από την διατήρηση αυτοκινήτου ή παραθεριστικής κατοικίας, κλπ.) και συνεπώς, δεν οφείλει να υποβάλει φορολογική δήλωση στη χώρα μας.


Μεταβολή φορολογικής κατοικίας

Προκειμένου ένα φορολογικός κάτοικος Ελλάδας να μεταφέρει την φορολογική του κατοικία στο εξωτερικό, θα πρέπει  να υποβάλει στην τοπική ΔΟΥ, στην οποία ανήκει, σχετική αίτηση καθώς και δικαιολογητικά έγγραφα από τα οποία να προκύπτει η μετεγκατάστασή του. Η αίτηση πρέπει να γίνει μέσα στο πρώτο δεκαήμερο του Μαρτίου του έτους, το οποίο ακολουθεί το έτος της μετεγκατάστασης, ενώ τα λοιπά δικαιολογητικά μπορούν να υποβληθούν αργότερα, εντός του πρώτου δεκαημέρου του μηνός Σεπτεμβρίου και πάντως το αργότερο εντός του έτους που υποβάλλεται η αίτηση για τη μεταβολή της κατοικίας.

Τα δικαιολογητικά τα οποία απαιτούνται περιλαμβάνουν κυρίως Πιστοποιητικό Φορολογικής Κατοικίας της χώρας, στην οποία έγινε η μετεγκατάσταση, ή (εάν δεν υπάρχει Πιστοποιητικό) βεβαίωση φορολογικής κατοικίας, ή αντίγραφο της εκκαθάρισης ή της δήλωσης φορολογίας εισοδήματος,  η οποία υπεβλήθη στην άλλη χώρα, σύμβαση εργασίας, συμφωνητικό μίσθωσης κατοικίας, κλπ.  Στην περίπτωση που ο φορολογούμενος, δεν εργάζεται στο εξωτερικό (ως μισθωτός ή ως ελεύθερος επαγγελματίας) προσκομίζεται βεβαίωση από οποιαδήποτε άλλη δημόσια αρχή από την οποία να προκύπτει η συνήθης διαμονή του.

Η αρμόδια ΔΟΥ οφείλει να αποφανθεί εντός προθεσμίας δύο μηνών από  την  κατάθεση των δικαιολογητικών. Σε περίπτωση που η αίτηση μεταβολής φορολογικής κατοικίας γίνει αποδεκτή ο φορολογούμενος μεταφέρεται στην ΔΟΥ Κατοίκων Εξωτερικού. Εάν αντίθετα η αίτησή του απορριφθεί έχει δικαίωμα να ασκήσει αίτηση ακυρώσεως ενώπιον του Συμβουλίου της Επικρατείας.


Περιπτωσιολογία

Αξίζει να σημειωθεί ότι μετά τις σχετικές αποφάσεις του Συμβουλίου της Επικρατείας (ΣτΕ) είναι πλέον εφικτή η μεταβολή της φορολογικής κατοικίας του ενός εκ των δύο συζύγων (ΠΟΛ. 1201/2017).

Επίσης, η πρόσφατη ΣτΕ 93/2020 έκρινε ότ,ι εφόσον ο φορολογούμενος προσκομίζει στοιχεία, από τα οποία αποδεικνύεται η παροχή μισθωτής εργασίας στην αλλοδαπή, η παράλειψή του να δηλώσει στις φορολογικές αρχές την διακοπή του ελεύθερου επαγγέλματός του στην Ελλάδα, δεν αποτελεί επαρκή λόγο για την απόρριψη του αιτήματος μεταβολής της φορολογικής του κατοικίας.

Ομοίως, η ΣτΕ 403/2020 έκρινε ότι, μόνη η ιδιότητα του διαχειριστή ΙΚΕ δεν αρκεί για την απόρριψη αιτήματος μεταβολής της φορολογικής κατοικίας του φορολογουμένου, καθώς η ιδιότητα αυτή δεν μπορεί να εξομοιωθεί με φυσική παρουσία του προσώπου στην Ελλάδα.

Από την άλλη, οι πρόσφατες αποφάσεις ΣτΕ 242/2021 και 1627/2020 έκριναν ότι δεν είναι δυνατή η αναδρομική αλλαγή φορολογικής κατοικίας, παρόλο που η σχετική δυνατότητα παρέχεται από την ΠΟΛ 1177/2014, η οποία προβλέπει τα απαιτούμενα δικαιολογητικά έγγραφα και η οποία δεν έχει ανακληθεί από τη Διοίκηση.


Τζ. Πάνου